Zo lees je een kruissteekpatroon: symbolen, legenda, raster

Op een kruissteekpatroon is elk hokje van het raster één steek, en het symbool of de kleur zegt welk garen je gebruikt, zoals vermeld in de legenda. Dikke lijnen om de tien hokjes helpen je tellen, pijlen aan de randen wijzen naar het midden, en lijnen, stippen en deels gevulde hokjes tonen stiksteek, knoopjes en gedeeltelijke steken.

Het raster: één hokje, één steek

Een kruissteekpatroon is een raster. Elk hokje staat voor één heel kruisje op je stof. Op Aida is dat één hokje van de stof. Op evenweave of linnen is het meestal een kruisje dat in beide richtingen over twee draden wordt geborduurd.

Het patroon vertelt de grootte van het motief in steken, zoals 120 × 160. Deel door de count van je stof voor het formaat in inches: 140 steken op Aida 14 count komen uit op 10 inch. Laat daaromheen een ruime marge voor het inlijsten.

De legenda: symbolen, kleuren en garens

De legenda zegt wat elk symbool betekent. Een regel geeft meestal:

het symbool, en vaak een kleurstaaltje;
het garenmerk en -nummer, zoals DMC 310, dat zwart is;
de naam van de kleur, en soms hoeveel strengen je nodig hebt;
het aantal draden, vaak verschillend voor kruisjes en voor stiksteek.

Symbolen betekenen op zichzelf niets: dezelfde ▲ is in elk patroon een andere kleur. Lees ze altijd aan de hand van de legenda van dit patroon. Staat een symbool voor twee garens in één naald, een mengsel, dan noemt de legenda beide.

Sommige patronen drukken symbolen zwart op wit, sommige drukken ze over kleur en sommige drukken alleen kleur. Symbolen zijn het veiligst als twee tinten dicht bij elkaar liggen.

Dikke lijnen en tellen

Elke tiende lijn van het raster is dikker gedrukt, en de randen zijn vaak genummerd 10, 20, 30. Tel in tientallen vanaf de dichtstbijzijnde dikke lijn, nooit hokje voor hokje vanaf de rand. Veel borduurders werken telkens één blok van 10×10: zie Zo houd je je plek bij op een kruissteekpatroon.

De pijlen naar het midden

Kleine pijlen of driehoekjes staan in het midden van elke rand. Volg ze over het patroon: waar de lijnen elkaar ontmoeten, is het midden van het motief.

Om het midden van je stof te vinden, vouw je haar dubbel in de ene richting en dan in de andere en maak je lichte vouwen. Begin je eerste steek daar, geteld vanaf het midden van het patroon, en het motief staat mooi in het midden van de stof.

Patronen op meerdere pagina’s

Een groot patroon is over pagina’s verdeeld. Een klein kaartje, vaak op de eerste patroonpagina, toont welk deel van het motief elke pagina bevat.

Pagina’s herhalen meestal een paar rijen of kolommen van de aangrenzende pagina, zodat je ze op elkaar kunt afstemmen. Deze overlap is vaak gearceerd of met een lijn afgezet. Borduur hem één keer, vanaf één pagina.

Gedeeltelijke steken

Niet elk hokje bevat een heel kruisje. De legenda of een notitie op het patroon laat zien hoe elke steek is getekend:

Halve kruissteek: één diagonaal, een enkele arm van het kruisje. Vaak een diagonale lijn of een eigen symbool.
Kwartsteek: van een hoek naar het midden van het hokje.
Driekwartsteek: een halve kruissteek plus een kwartsteek, meestal getekend als een driehoek die het halve hokje vult. Zo kunnen twee kleuren één hokje delen.
Kleine kruissteek (petite): een klein heel kruisje in één kwart van het hokje, voor fijn detail. Het gaat het makkelijkst op evenweave of linnen.

De stekenbibliotheek laat zien hoe je ze allemaal maakt.

Stiksteek, knoopjes, kraaltjes en speciale steken

Stiksteek wordt getekend als lijnen langs het raster of door hokjes heen. De legenda heeft een eigen lijst voor stiksteek, vaak met minder draden. Hij wordt meestal na de kruisjes geborduurd.
Franse knoopjes zijn stippen of kleine cirkeltjes, vaak op de rasterlijnen waar hokjes samenkomen.
Kraaltjes hebben een eigen symbool en een kraalnummer in de legenda. Ze komen er meestal na het borduren op.
Speciale steken, zoals een oogje of een lazy daisy, hebben meestal een schema, vaak op een aparte pagina.

Woorden die je in legenda’s tegenkomt, worden uitgelegd in de woordenlijst.

Over twee op evenweave

Op evenweave en linnen is de count van het patroon de count van de stof gedeeld door het aantal draden waarover je werkt. “28 count, over twee” betekent dat elk kruisje in beide richtingen twee draden beslaat, 14 kruisjes per inch: even groot als Aida 14 count.

Een PDF-patroon lezen op een tablet

Veel patronen worden als PDF-bestand verkocht. Op een tablet kun je telkens op één blok inzoomen, wat prettiger is voor je ogen dan papier. Houd de legenda naast het patroon in beeld en gebruik een markeerstift-functie op een kopie om af te strepen wat klaar is.

Een trackerapp gaat een stap verder: ze leest het patroon in als hokjes die je kunt afvinken.

Hoe Crosstela hetzelfde patroon toont

Crosstela is een gratis patroontracker voor iPhone, iPad en Mac. Ze opent een PDF-patroon dat een patroonprogramma heeft opgeslagen, met zijn symbolenlegenda; een scan of foto van een papieren patroon wordt niet gelezen. Dan:

De legenda is de Palette. Elk garen staat erin met zijn symbool, code en naam, en hoeveel steken er nog over zijn. Zie De Palette.
De pagina’s worden één patroon. Crosstela zet de pagina’s van de PDF samen tot één patroon waar je doorheen scrolt. Tools › Grid › Borders tekent een stippellijn waar de geprinte pagina’s samenkwamen, met het nummer van elke pagina, om met het papier te vergelijken.
Hulp bij het tellen. Tools › Grid tekent de tienlijnen en markeert het midden; Rulers nummeren de randen.
Symbolen of kleuren. Kies onder Style Symbols on white, Symbols + colours of Colours only en maak de symbolen groter. Het oog toont het voltooide werkje. Zie Verander hoe het patroon eruitziet.
Elke soort steek. Het tabblad Stitches van de Palette noemt elke soort in het patroon (halve, kwart-, driekwart- en kleine kruissteken, stiksteek, Franse knoopjes, kraaltjes, speciale steken) met hoeveel er nog over zijn. Tik op een soort om alleen die te zien.

Het tabblad Stitches van de Palette, met een rij voor elke soort steek in het patroon en hoeveel er nog over zijn.

Vier close-ups van het patroon: een halve kruissteek, een driekwartsteek, een Frans knoopje en een kraaltje, zoals het patroon ze tekent. — Een halve kruissteek, een driekwartsteek, een Frans knoopje en een kraaltje.

Stiksteek, stap voor stap. Houd een hokje op een lijn ingedrukt en tik op How to stitch this line: oneven nummers tonen waar de naald omhoogkomt, even nummers waar hij omlaag gaat. Zie Een lijn stiksteek volgen.

Je volgende stap

Open een patroon dat je bezit, of het gratis patroon Aardbeien, en zoek vier dingen voor je een naald inrijgt: de legenda, de pijlen naar het midden, de dikke lijnen om de tien hokjes en het formaat in steken. Reken daarna met de stofcalculator de stof uit. Nog niet begonnen? Wat je moet kopen en je eerste steek komt eerst.

Vragen die mensen stellen

Hoe lees je een kruissteekpatroon?

Elk hokje op het raster is één steek en het symbool of de kleur hoort bij een garen in de legenda. Tel in tientallen vanaf de dikke lijnen, begin bij het midden dat de pijlen aangeven en lees lijnen, stippen en deels gevulde hokjes als stiksteek, knoopjes en gedeeltelijke steken.

Wat betekenen de symbolen op een kruissteekpatroon?

Elk symbool staat voor één garenkleur, en alleen de legenda van het patroon zelf zegt welke. Hetzelfde symbool kan in een ander patroon een andere kleur betekenen.

Wat betekenen de pijlen op een kruissteekpatroon?

Ze markeren het midden. Volg de pijlen op tegenoverliggende randen over het patroon: waar de lijnen kruisen, is het midden van het motief, waar veel borduurders beginnen.

Wat betekent “over twee” bij kruissteek?

Elk kruisje wordt in elke richting over twee draden van de stof geborduurd, zoals gebruikelijk op evenweave en linnen. Op stof van 28 count geeft dat 14 kruisjes per inch.

Hoe lees ik een kruissteek-PDF op een iPad?

Je kunt erop inzoomen in elke PDF-app, of hem openen in een trackerapp. Crosstela leest een PDF-patroon dat door een patroonprogramma is opgeslagen in als hokjes die je kunt afvinken, met de legenda als lijst van garens.