Een afgewerkte kruissteek wassen, strijken en inlijsten

De laatste steek is nog niet helemaal het einde. Een wasbeurt haalt vet van je handen en ringsporen eruit, persen maakt de stof vlak en de steken vol, en een goede montage houdt het werkje jarenlang recht. Niets daarvan is moeilijk, en een avond is het waard.

Voor je wast

1. Controleer op overgeslagen steken. Houd het werkje tegen het licht en vergelijk het kleur voor kleur met het patroon.
2. Maak de achterkant netjes. Knip losse eindjes af tot ongeveer een halve centimeter en zorg dat elk draadeinde onder steken is weggewerkt.
3. Laat de extra’s weg. Kraaltjes, knopen en bedeltjes komen er na het wassen en persen op, zodat het strijkijzer ze nooit raakt.
4. Haal markeerstift met water weg, als je een raster hebt getekend met een in water oplosbare stift. Hitte kan hem vastzetten, dus strijk nooit eerst. Stiften die vanzelf verdwijnen of door hitte verdwijnen hebben hun eigen regels: lees het pakje van de stift.

Test de kleuren

Het meeste borduurgaren is zo gemaakt dat het niet afgeeft, maar felle rode, diepblauwe en handgeverfde garens kunnen toch uitlopen. Test voor je het hele werkje laat weken:

• Maak een witte katoenen doek of een wattenstaafje vochtig en druk het een paar seconden op de donkerste en felste kleuren.
• Komt er kleur af, was het werkje dan niet. Pers het zoals het is, of vraag de garenmaker of een textielreiniger wat zij voor dat garen adviseren.

Kleurt het water tijdens het wassen of spoelen, stop dan met wassen. Haal het werkje eruit, spoel het in koud water tot het water helder blijft, rol het meteen in een handdoek en laat het plat drogen: verf die in de stof opdroogt, zet zich vast als vlek.

Een kruissteek wassen

1. Vul een schone wasbak met koud of lauw water en voeg een paar druppels milde, kleurloze zeep toe. Vermijd bleekmiddel en wasmiddelen met witmakers.
2. Leg het werkje erin en laat het 10 tot 15 minuten weken. Beweeg het zachtjes heen en weer; wrijf of schrob niet over de steken.
3. Spoel in koud water en ververs het tot er geen zeep meer in zit en het water helder is.
4. Leg het werkje op een schone witte handdoek, rol de handdoek op en druk op de rol om het water eruit te halen. Wring het nooit uit.
5. Rol het uit. Het moet vochtig zijn, niet nat.

Droog het niet in de droger en niet in de volle zon.

Een kruissteek strijken

Pers terwijl het werkje nog vochtig is, met de voorkant naar beneden, zodat de steken in iets zachts wegzakken in plaats van plat te worden gedrukt.

1. Vouw een dikke, donzige handdoek op de strijkplank.
2. Leg het borduurwerk er met de voorkant naar beneden op, met het raster van de stof recht.
3. Dek het af met een dunne persdoek als je die hebt.
4. Gebruik een warm strijkijzer, nooit een heet, en stel het in op het gevoeligste materiaal in het werkje: metallic, rayon en synthetische garens en gemengde of synthetische stoffen hebben een lagere stand nodig dan katoen. Druk neer, til op en verplaats; schuiven met het strijkijzer kan Aida uit het lood trekken.
5. Ga door tot de stof droog is en laat haar dan een uur plat liggen voor je haar opspant.

Pers ook op een lage stand rond metallic garens in plaats van erover. Plooien van de ring die een eerste pers niet eruit haalt, gaan meestal weg met wat meer stoom.

Een kruissteek inlijsten

Laat genoeg stof over

Je hebt rondom reservestof nodig om over een karton te vouwen: reken op 5–8 cm (2–3 inch) aan elke kant van het motief, meer bij een groot werkje. De stofcalculator telt die marge voor je erbij voor je koopt.

Rijg het over een karton

De klassieke manier, en degene die het raster het rechtst houdt:

1. Knip zuurvrij passe-partoutkarton of foamboard op het formaat van de opening van de lijst.
2. Leg het borduurwerk gecentreerd en met de voorkant boven op het karton en vouw de reservestof om naar de achterkant. Spelden in de rand van het karton houden het vast terwijl je werkt.
3. Rijg over de achterkant met stevig garen, van de ene lange kant naar de andere, in zigzag. Trek elke steek stevig aan zodat de stof strak staat.
4. Rijg de andere twee kanten op dezelfde manier en vouw de hoeken netjes in.
5. Controleer vanaf de voorkant of de rijen gaatjes recht lopen en corrigeer voor de laatste knoop.

Rijgen kun je later weer losmaken zonder sporen na te laten. Zelfklevend karton en lijm zijn sneller, maar kunnen vlekken geven en zijn moeilijk ongedaan te maken.

Met of zonder glas

• Glas houdt stof en licht tegen, maar als het tegen de steken aan ligt, drukt het ze plat. Gebruik een passe-partout of afstandhouders, zodat het niets raakt.
• Zonder glas komt de structuur van de steken het best uit; stof het af en toe af.
• Glas dat uv-licht filtert helpt een werkje dat bij een raam hangt zijn kleuren te houden.

Bij een lijstenmaker

Vraag om zuurvrije materialen, geen lijm op het borduurwerk zelf, en een passe-partout of afstandhouder die het glas op afstand houdt. Neem het werkje gestreken en schoon mee.

In een borduurring

Snel en geliefd voor kleine werkjes:

1. Span het borduurwerk in een ring, gecentreerd en trommelstrak, en draai de schroef vast.
2. Knip de reservestof bij tot 3–4 cm (ongeveer 1½ inch) rondom.
3. Rijg aan de achterkant een rijgsteek langs de rand en trek hem aan zodat de stof naar binnen vouwt.
4. Lijm of naai een cirkel vilt over de achterkant om hem te bedekken.

Andere afwerkingen zijn een kussen, een hanger, een kaart of een boekenlegger. Een voltooid en ingelijst werkje noemen borduurders een FFO; zie de woordenlijst.

Voor je hem uit de ring haalt

In Crosstela kun je voor het wassen nagaan wat er nog over is: het tabblad Stitches van de Palette telt per soort wat er nog over is, ook stiksteek, Franse knoopjes en kraaltjes, en een tik op een kleur toont hoeveel steken ervan overblijven. Een tik met vier vingers op het patroon toont het voltooide werkje. Zie Halve steken, knoopjes en kraaltjes.

Als je klaar bent, kan het voortgangspaneel je werkje stap voor stap laten groeien, in de volgorde waarin je het afvinkte. Tik op het percentage en dan op Time-lapse onder Day by day, en deel het als video. Zie Je timelapse bekijken en delen.

Crosstela is gratis, voor iPhone, iPad en Mac.

Vragen die mensen stellen

Moet ik mijn kruissteek wassen voor het inlijsten?

Het is een goed idee als het in een ring zat, veel is aangeraakt of is gemarkeerd met een in water oplosbare stift. Een werkje dat schoon en vlak is, kun je persen zonder te wassen.

Kun je kruissteek in de wasmachine doen?

Liever niet. Was het met de hand in koud water met milde zeep en rol het in een handdoek om te drogen. Een machine en een droger kunnen de stof vervormen en de steken losser maken.

Hoe strijk je kruissteek zonder het plat te drukken?

Strijk het met de voorkant naar beneden op een dikke, donzige handdoek, terwijl het nog een beetje vochtig is. De handdoek vangt de steken op, zodat ze verheven blijven.

Hoe haal ik ringsporen uit kruissteek?

Was het en pers het vochtig, met de voorkant naar beneden op een handdoek, met veel stoom. De meeste ringsporen gaan eruit. Om ze te voorkomen haal je de stof uit de ring als je voor die dag stopt.

Doe je glas over kruissteek?

Dat kan, maar houd het met een passe-partout of afstandhouders van de steken af, anders drukt het glas ze plat. Zonder glas komt de structuur het best uit, maar het werkje vangt stof.